Często mówimy o tym, że w SM czas ma znaczenie, bo szybka diagnoza i wdrożenie leczenia hamującego przebieg choroby będzie pozytywnie wpływać na zdrowie naszego mózgu. Wspominamy też o wadze takich działań jak dbanie o siebie poprzez regularne badania, odpowiednią dietę, aktywność fizyczną czy utrzymywanie dobrej kondycji umysłowej (poznawczej jak i psychicznej).

Dzisiaj krótko o tym ostatnim zagadnieniu, a raczej o jego ułamku, ponieważ o zdrowiu psychicznym i poznawczym można mówić wiele… Funkcje poznawcze u osób chorujących na stwardnienie rozsiane – zwłaszcza wraz z postępem choroby – mogą się osłabiać. Szczególnie narażone są: uwaga, prędkość przetwarzania informacji, pamięć. Trzeba o tym pamiętać, ponieważ sprawność w tym obszarze jest niezbędna, by prowadzić np. aktywne życie zawodowe. Dane mówią o tym, że zaburzenia funkcji poznawczych są jedną z przyczyn, która powoduje, że osoby z SM rezygnują z pracy, a nawet wycofują się z życia społecznego.

Warto zatem codziennie rzucać swojemu mózgowi wyzwania – angażować się w nowe aktywności, nie poddawać się rutynie, ćwiczyć podzielność uwagi, planowanie. Wszystko to pozytywnie wpłynie na budowanie rezerwy poznawczej i zabezpieczy zdrowie mózgu, odraczając ewentualne negatywne konsekwencje choroby.  I teraz, jak zrobić to z głową, zwłaszcza, że na pierwszy rzut oka może wydawać się trudnym włączenie treningu poznawczego w naszą – i tak już często przepełnioną – codzienność… Z pomocą przychodzi krótki film Joanny Dronki-Skrzypczak. Warto go obejrzeć!

Jak jeszcze można wspierać swoją kondycję psychiczną… Z odpowiedzią przychodzi… czytanie! To jedna z popularniejszych metod spędzania czasu wolnego. I choć dla wielu z nas czas z książką czy magazynem to najprzyjemniejsze chwile dnia, to co na temat wpływu czytania na nasze zdrowie mówią badania naukowe?

Badacze udowadniają, że czytanie dla przyjemności/rekreacyjne ma pozytywny wpływ na nasze zdrowie (fizyczne i psychiczne) oraz na długość życia. Pomaga redukować stres, np. ten związany z pracą, czy też lepiej się wyspać. Budzi pozytywne uczucia, pozwala lepiej zrozumieć siebie oraz innych i wczuć się w ich sytuację (empatia). Pomaga przyjmować inną perspektywę, uciec od stresu i problemów dnia codziennego, angażuje też wspomnienia i emocje. To z kolei prowadzi do m.in. uczucia zrelaksowania, ale też do większej świadomości czy pewności siebie.

A co z funkcjami poznawczymi? I tutaj również dostrzec można pozytywny wpływ czytania. W jednym badaniu, w którym udział wzięły osoby starsze (powyżej 64 roku życia), oceniano wpływ czytania na funkcje poznawcze w perspektywie 14-letniej. Okazało się, że niezależnie od poziomu wykształcenia, u uczestników, którzy czytali częściej, obserwowano mniejsze ryzyko obniżenia się poziomu funkcjonowania poznawczego. Z kolei w innym zaobserwowano pozytywną korelację z lepszymi wynikami w testach poznawczych u dzieci, które wcześniej zaczynały sięgać po literaturę dla przyjemności. Pozytywne efekty widać również w przypadku prowadzenia przez całe życie takich aktywności umysłowych jak czytanie, odwiedzanie bibliotek czy np. aktywne poszukiwanie informacji – u takich osób spadek poznawczy w późnym wieku jest mniejszy. Z kolei niedawno przeprowadzone badanie pokazało jeszcze coś – czytanie wpływa na pamięć roboczą (tę, która pozwala nam przetrzymywać informacje w umyśle i na bieżąco je przetwarzać) i epizodyczną, a także na pamięć długoterminową.

Jak zacząć z czytaniem?

Sposobów jest wiele, ważne, żeby zrobić to zgodnie ze sobą. Najlepiej zastanowić się nad tym, co się lubi i jaka książka sprawiłaby przyjemność. Nie trzeba rzucać się też od razu na kilkuset stronicowe dzieło, lepiej zacząć od krótszej formy, przeczytać jeden-dwa rozdziały i zobaczyć, czy tekst jest interesujący lub styl pisania odpowiedni. Nie należy też zmuszać się do skończenia książki, jeśli jest ona nieodpowiednia. To nie zawody! W znalezieniu ciekawej propozycji książkowej mogą pomóc znajomi lub liczne portale rekomendujące książki!

I tak, w ten zimny czas, zachęcamy – zagrzeb się pod kocem, zrób coś ciepłego do picia i otwórz książkę…

Bibliografia:
Chang YH, Wu IC, Hsiung CA. Reading activity prevents long-term decline in cognitive function in older people: evidence from a 14-year longitudinal study. Int Psychogeriatr. 2021 Jan;33(1):63-74. doi: 10.1017/S1041610220000812. Epub 2020 Jun 5. PMID: 32498728; PMCID: PMC8482376
Wilson RS, Boyle PA, Yu L, Barnes LL, Schneider JA, Bennett DA. Life-span cognitive activity, neuropathologic burden, and cognitive aging. Neurology. 2013 Jul 23;81(4):314-21. doi: 10.1212/WNL.0b013e31829c5e8a. Epub 2013 Jul 3. PMID: 23825173; PMCID: PMC3772831.
Manavbasi I, Ng S, Llano DA and Barbey AK (2022) The Effects of Sustained Literacy Engagement on Cognition and Sentence Processing Among Older Adults. Front. Psychol. 13:923795. doi: 10.3389/fpsyg.2022.923795
Yun-Jun Sun & Barbara J. Sahakian et al. Early-Initiated Childhood Reading for Pleasure: Associations with Better Cognitive Performance, Mental Well-being and Brain Structure in Young Adolescence. Psychological Medicine; 28 June 2023; DOI: 10.1017/S0033291723001381.
Sirisena M, Redgate S, Kaner E, et al. Reading for wellbeing: a realist review of evidence. Perspectives in Public Health. 2025;0(0). doi:10.1177/17579139251371961