Zapytaj o SM-Składniki diety wspierające procesy zapalne

Składniki diety wspierające procesy zapalne

Jak to, co jemy wpływa na stwardnienie rozsiane? Z obserwacji naukowców wynika, że to, jak się odżywiamy i jakich składników sobie dostarczamy, może mieć związek z chorobą. Poniżej przedstawiamy krótki po najważniejszych składnikach i to, co o ich roli w SM wiemy z badań naukowych i obserwacji. Mówimy też trochę o suplementacji, bo należy decydować się na nią z głową!

Witaminy A i D – filary wsparcia odporności

W walce z SM bardzo istotne znaczenie ma wyciszanie układu odpornościowego, który jest nadmiernie aktywny. Badania naukowe wskazują, że witaminy A i D działają jak naturalni regulatorzy odporności. Witamina D, pobierana przede wszystkim ze słońca, w mniejszej ilości z żywności, działa jak hamulec dla agresywnych komórek odpornościowych, a jej prawidłowy poziom zmniejsza liczbę nowych uszkodzeń w mózgu widocznych w rezonansie magnetycznym (MRI). Głęboki niedobór witaminy D sprzyja zachorowaniu na stwardnienie rozsiane, a u osób już zdiagnozowanych, pogarsza przebieg choroby.

Ciało człowieka wytwarza witaminę D pod wpływem światła słonecznego na skórze, a większość z nas powinna być w stanie uzyskać całą potrzebną jej ilość właśnie w ten sposób (choć w Polsce liczba dni słonecznych bywa różna). Osoby z SM często unikają słońca, ponieważ dla wielu z was zbyt wysoka temperatura wiąże się z przegrzaniem organizmu i nieprzyjemnym nasileniem objawów. I choć jest to zrozumiałe, to niestety brak witaminy D prowadzi też do osłabienia kości – badania pokazują, że chorzy z SM tracą masę kostną aż 7. razy szybciej niż zdrowi ludzie, przez co ryzyko złamań i osteoporozy rośnie u nich aż dziesięciokrotnie! Dlatego suplementacja witaminy D powinna być standardem. Witamina D to zresztą jedyna witamina, która powinna być przyjmowana nie tylko osoby z SM, ale też „zdrową” populację.

Z kolei aktywna postać witaminy A (retinol) wspiera utrzymanie tolerancji immunologicznej, czyli takiego mechanizmu, w którym układ odpornościowy nie reaguje na konkretne antygeny, ponieważ nauczył się je rozpoznawać i nie wywoływać odpowiedzi.

Warto jednak, przed jakąkolwiek suplementacją, zbadać poziom witaminy D, aby lepiej dobrać odpowiednią dawkę, oraz pamiętać, że każdy preparat przyjmowany w zbyt dużej ilości może mieć poważne reperkusje zdrowotne

Polifenole – naturalna tarcza antyoksydacyjna

Stres oksydacyjny, a więc brak równowagi między powstawaniem wolnych rodników, a ich usuwaniem z organizmu, to jeden z głównych wrogów w SM, ponieważ uszkadza komórki i nasila stany zapalne w układzie nerwowym. Ważne są polifenole, czyli związki roślinne o silnym działaniu antyoksydacyjnym. Kurkumina (z kurkumy), resweratrol (np. z czerwonych winogron, borówek, czarnej porzeczki i mory) oraz EGCG (najwięcej w zielonej herbacie) wykazują zdolność do neutralizowania wolnych rodników.

Witamina B12 – ważna, ale pod kontrolą

Lekarze od ponad pół wieku badają związek między witaminą B12 a SM, ponieważ witamina ta jest niezbędna do budowy i naprawy osłonek nerwowych. U osób z SM może często dochodzić do gorszego wchłaniania witamin z układu pokarmowego, a sterydy stosowane podczas rzutu mogą obniżać poziom kwasu foliowego i witaminy B12 w organizmie, dlatego ważne są regularne badania krwi, które pomogą określić ich poziom oraz zapobiec ewentualnemu nagromadzeniu się homocysteiny – toksycznego aminokwasu, który wspiera procesy neurodegeneracyjne.

Ważny jest tutaj jednak umiar, badania krwi i współpraca z lekarzem, bo – jak w przypadku każdej suplementacji – zbyt wysoki poziom witaminy B12 w organizmie może wiązać się np. ze zwiększonym ryzykiem nowotworu.

„Jeśli pacjent ma jakiś konkretny niedobór, potwierdzony wynikami badań laboratoryjnych, np. witaminy B12, B6, kwasu foliowego, to oczywiście trzeba te niedoborowe składniki suplementować, ale nie u wszystkich. Czasem zalecamy olej z wątroby rekina albo witaminę B6 z magnezem i kwasem foliowym, żeby pobudzić naturalny układ odpornościowy u osób, które mają spadki limfocytów, ale to jest też zalecona przez lekarza określona kombinacja i określone dawki tych suplementów” – mówiła na temat suplementów prof. Alicja Kalinowska, neurolożka, webinar z 12.03.2025 r.

Sól i metale pod lupą – dlaczego równowaga to klucz?

Dieta bogata w sól (sód) może szkodzić, ponieważ nadmiar sodu pobudza produkcję komórek prozapalnych. Równie istotna jest równowaga mikroelementów: cynku, żelaza i selenu. Choć są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu, ich poziomy muszą być optymalne. Zarówno niedobór, jak i toksyczny nadmiar tych metali może prowadzić do poważnych zaburzeń i nasilenia objawów neurologicznych, dlatego ich suplementacja powinna być zawsze konsultowana z lekarzem!

Zdrowe tłuszcze (OMEGA-3 I OMEGA-6) i kwas alfa-liponowy

Zdrowe tłuszcze nienasycone pomagają wyciszać stany zapalne. Większe spożycie kwasów omega-3 (obecnych np. w tłustych rybach), powoduje, że nasz organizm produkuje mniej substancji wywołujących zapalenie. Badania pokazują, że przyjmowanie kwasów z grupy omega-3 u osób z SM przekłada się na lepsze wyniki zdrowotne, m.in. w zakresie progresji niesprawności i zmęczenia. Należy jednak uważać z suplementami: przyjmowanie ogromnych dawek kwasów omega-3 (powyżej 3 gramów dziennie) może powodować problemy z żołądkiem, podnosić „zły” cholesterol, a nawet zwiększać ryzyko krwawień.

Jelita jako centrum dowodzenia – oś jelitowo-mózgowa

W ostatnich latach coraz większą uwagę w kontekście patogenezy oraz terapii stwardnienia rozsianego (SM) poświęca się osi jelitowo-mózgowej. Zaburzenia składu mikroflory jelitowej są powszechne u pacjentów z SM i korelują z nasileniem stanu zapalnego. Poprzez odpowiednią dietę, bogatą w błonnik i naturalne probiotyki, możemy wspierać namnażanie „dobrych” bakterii, wyciszające zapalenie. Jak wskazuje globalna metaanaliza opublikowana w 2025 roku, zastosowanie celowanej suplementacji probiotycznej wykazuje istotny potencjał w modulowaniu odpowiedzi immunologicznej oraz łagodzeniu przebiegu choroby. W analizowanych badaniach klinicznych z udziałem ludzi najczęściej stosowano szczepy z rodzajów Lactobacillus, Bifidobacterium, Streptococcus oraz Bacillus.

Włączenie zatwierdzonych suplementów probiotycznych do strategii terapeutycznych i dietetycznych pacjentów z SM może być rozważane jako bezpieczna metoda wspierającą, ale jak w każdym przypadku – dobrze jest to skonsultować z lekarzem, zwłaszcza w przypadku stosowania leków modyfikacyjnych, bo jak mówiła prof. Alicja Kalinowska w webinarze z 12.03.2025 r. „jeśli pacjent jest leczony terapią intensywnie i w krótkim czasie niszczącą układ immunologiczny, na przykład terapią rekonstytucyjną, która jest stosowana w kroplówce, która powoduje duży spadek wszystkich komórek odporności i w tym czasie będzie brał probiotyki, to mogą się one patologicznie rozwinąć w jelicie, tak, że może być ich wtedy za dużo. W związku z tym zawsze przed zastosowaniem takiego probiotyku, zwłaszcza na receptę (…), należałoby wcześniej skonsultować się z lekarzem.”

Spirulina – sinica cud?

Spirulina to mikroskopijna sinica, bogaty w białka, witaminy z grupy B, minerały oraz związki bioaktywne. Zgodnie z systematycznym przeglądem, opublikowanym w czasopiśmie Nutrients, rosnąca liczba badań potwierdza jej działanie neuroprotekcyjne, wynikające głównie z właściwości antyoksydacyjnych, przeciwzapalnych oraz immunomodulujących. Artykuł wskazuje na obiecujące efekty stosowania spiruliny i jej komponentów, wciąż jednak składnik ten pozostaje w fazie badań.

Co należy pamiętać?

Żadne oficjalne badania nie potwierdziły, by istniała „cudowna” dieta, która mogłaby zatrzymać SM. To, co należy pamiętać, to by dieta była zbilansowana i bogata we wszystkie niezbędne składniki, bo to właśnie poprzez sposób odżywiania się dostarczamy sobie odpowiednich substancji. Powinna być też elementem wspierającym tradycyjne leczenie medyczne pod okiem specjalistów. Z kolei suplementacja – jeśli w ogóle, powinna odbywać się pod nadzorem i pełną wiedzą lekarza. Prof. Dagmara Mirowska-Guzel, farmakolożka kliniczna i neurolożka uważa, że suplementować powinniśmy zawsze witaminę D oraz – w przypadku kobiet myślących o dziecku – kwas foliowy. W przypadku innych suplementów, powinniśmy zawsze zastanowić się, czy potrzebujemy danego preparatu, a jego stosowanie skonsultować ze specjalistą, ponieważ w przypadku suplementów nie możemy mówić o bezpieczeństwie i skuteczności, jaką określa się w przypadku leków. Profesor podkreśla również, że suplementy diety można łatwo przedawkować, a zbyt wysokie stężenia mogą mieć katastrofalne skutki dla naszego zdrowia. Suplementy mogą też chodzić w interakcje, m.in. z lekami modyfikującymi przebieg stwardnienia rozsianego.

Bibliografia:

Rosso R, Virgilio E, Bronzini M, Rolla S, Maglione A, Clerico M. The Hidden Players in Multiple Sclerosis Nutrition: A Narrative Review on the Influence of Vitamins, Polyphenols, Salt, and Essential Metals on Disease and Gut Microbiota. Nutrients. 2026; 18(1):148. https://doi.org/10.3390/nu18010148

Li Y, Xu Y, Pei X, Liu Z, Gao D, Ma L, Wang Y, Fang Y and Cai Y (2026) Vitamin D status, supplementation, and multiple sclerosis: a systematic review and meta-analysis. Front. Immunol. 17:1775270. doi: 10.3389/fimmu.2026.1775270

Trotta, T.; Porro, C.; Cianciulli, A.; Panaro, M.A. Beneficial Effects of Spirulina Consumption on Brain Health. Nutrients 2022, 14, 676. https://doi.org/10.3390/nu14030676

Abiri R, Zangeneh Z, Rostamian M, Motamedi H, Alvandi A (2025) The potential effectiveness of probiotics in reducing Multiple Sclerosis progression in preclinical and clinical studies: A worldwide systematic review and meta-analysis. PLoS One 20(4): e0319755. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0319755

Jopkiewicz S. Stres oksydacyjny Część I. Stres oksydacyjny jako czynnik rozwoju chorób cywilizacyjnych. Med Srod. 2018;21(2):48–52. doi:10.19243/2018207.

Amado-Garzon SB, Molina-Pimienta L, Vejarano-Pombo A, Vélez-Bonilla M, Moreno-Chaparro J, Buitrago-Lopez A. Elevated Vitamin B12, Risk of Cancer, and Mortality: A Systematic Review. Cancer Invest. 2024 Jul;42(6):515-526. doi: 10.1080/07357907.2024.2366907. Epub 2024 Jul 2. PMID: 38953509.